De EU is een politieke en economische unie van 27 Europese landen die samenwerken op gebieden zoals handel, economie en justitie. Het Schengengebied is iets anders: een groep van 29 landen zonder controles aan de onderlinge grenzen. Binnen Schengen reis je zonder paspoortcontrole van het ene land naar het andere.
Niet alle EU-landen horen bij de Schengenzone. En sommige landen die geen lid zijn van de EU, doen wel mee aan Schengen.
Om dit duidelijk te maken, kijken we in dit artikel ook naar de geschiedenis van zowel de EU als het Schengengebied.
Belangrijkste punten
- De EU is een politieke en economische unie van 27 landen, terwijl het Schengengebied 29 landen zonder grenscontroles omvat.
- Niet alle EU-landen zijn Schengenlanden en sommige niet-EU-landen zijn dat wel, zoals Noorwegen en Zwitserland.
- Het Schengengebied ontstond in 1985 met het Schengenakkoord, en wil vrijheid van verkeer tussen deelnemende landen bevorderen.
- Landen moeten voldoen aan strikte eisen om toe te treden tot de Schengenzone, zoals het bewaken van buitengrenzen en samenwerking met andere landen.
- De toekomst van de EU en Schengen staat onder druk door migratie en veiligheidskwesties, waarbij landen balans moeten vinden tussen vrijheid en veiligheid.
Schengen Visitor-verzekering van OOM
✔ Voldoet aan de eisen voor het Schengenvisum
✔ Medische kosten verzekerd tot €500.000
✔ Vanaf €1,75 per persoon per dag (tot en met 69 jaar)
✔ Ook voor 70 jaar en ouder, zonder medische keuring
✔ Visum geweigerd? Je krijgt de volledige premie terug
✔ Polis vaak binnen een uur per e-mail (iDEAL, creditcard of PayPal)
✔ Aansprakelijkheid kun je meeverzekeren
Policy in English? Calculate your premium and apply.
Meer weten? Lees alles over de Schengen Visitor-verzekering.
Geschiedenis en ontstaan van de EU
De Europese Unie (EU) is ontstaan uit een proces van politieke en economische samenwerking dat na de Tweede Wereldoorlog begon. Een belangrijk doel was om oorlogen tussen Europese landen te voorkomen en conflicten zonder geweld op te lossen.
In 1951 richtten Frankrijk, Duitsland, België, Nederland, Italië en Luxemburg de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) op. De productie van kolen en staal kwam daarmee onder één gezamenlijke Hoge Autoriteit. Dat was de eerste stap naar een politieke en economische unie. In 1957 richtten dezelfde landen de Europese Economische Gemeenschap (EEG) op. De EEG zorgde voor een gemeenschappelijke markt.
Met het Verdrag van Maastricht, dat in 1993 in werking trad, ontstond de Europese Unie. Het verdrag legde ook de basis voor de euro. Sindsdien zijn er veel landen bijgekomen en werken de lidstaten op veel meer terreinen samen, zoals binnenlandse zaken, buitenlandse zaken, defensie en justitie. Na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk telt de EU 27 lidstaten.
Geschiedenis en ontstaan van de Schengenzone
Het Schengengebied ontstond in 1985. Toen ondertekenden vijf landen het Schengenakkoord, waarin ze afspraken de controles aan hun gemeenschappelijke grenzen geleidelijk af te schaffen. In 1990 volgde de Schengenuitvoeringsovereenkomst. Daarin werd de afschaffing van de controles aan de binnengrenzen definitief geregeld, met een reeks begeleidende maatregelen. De controles aan de buitengrenzen werden strenger, er kwamen gezamenlijke regels voor visa, het Schengeninformatiesysteem (SIS) werd ingevoerd en de politie ging nauwer samenwerken.
In de jaren daarna sloten steeds meer landen zich aan. Met het Verdrag van Amsterdam (1997) werden de Schengenregels onderdeel van het EU-recht. Tegenwoordig bestaat het Schengengebied uit 29 landen. De meeste zijn lid van de EU, maar er doen ook vier landen van buiten de EU mee.
Doel van het Schengenverdrag
Het doel van het Schengenverdrag is om de grens- en paspoortcontroles tussen de deelnemende landen af te schaffen. Zo kun je vrij reizen binnen de Schengenzone, zonder paspoortcontrole. Daarnaast werken de landen samen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken, om de veiligheid te bewaken en criminaliteit te bestrijden.
Waarom doen sommige EU-landen niet mee aan Schengen?
Daar zijn verschillende redenen voor. Sommige landen willen hun eigen grenscontroles en immigratiebeleid houden. Ierland houdt bijvoorbeeld vast aan een eigen reisgebied met het Verenigd Koninkrijk. Andere landen voldoen (nog) niet aan alle eisen, bijvoorbeeld voor de bewaking van de buitengrens of de aansluiting op de Europese informatiesystemen.
Er zijn ook landen die geen lid van de EU zijn, maar wel bij Schengen horen: Noorwegen, IJsland, Zwitserland en Liechtenstein. Zij hebben afspraken met de EU gemaakt over vrij reizen en samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken.
Wanneer mogen landen toetreden tot de Schengenzone?
Om tot het Schengengebied toe te treden, moet een land laten zien dat het in staat is om:
- de buitengrenzen van het Schengengebied namens de andere Schengenlanden te bewaken en een eenvormig visum voor kort verblijf af te geven (het Schengenvisum);
- goed samen te werken met de andere Schengenlanden, zodat de veiligheid hoog blijft als de controles aan de binnengrenzen verdwijnen;
- de Schengenregels toe te passen voor controles aan land-, zee- en luchtgrenzen, de afgifte van visa, politiesamenwerking en de bescherming van persoonsgegevens;
- zich aan te sluiten op het Schengeninformatiesysteem (SIS) en het Visuminformatiesysteem (VIS).
Schengenlanden worden regelmatig gecontroleerd om na te gaan of ze de Schengenregels goed toepassen.
Welke landen zijn Schengenlanden?
Het Schengengebied bestaat uit 29 Europese landen. Bulgarije en Roemenië zijn sinds 1 januari 2025 volledig lid. Binnen deze landen zijn er in principe geen controles aan de onderlinge grenzen. De controle van personen gebeurt aan de buitengrenzen van het Schengengebied.
Dit zijn de 29 Schengenlanden:
- België
- Bulgarije (volledig lid sinds 1 januari 2025)
- Denemarken
- Duitsland
- Estland
- Finland
- Frankrijk
- Griekenland
- Hongarije
- IJsland
- Italië
- Kroatië (lid sinds 1 januari 2023)
- Letland
- Liechtenstein
- Litouwen
- Luxemburg
- Malta
- Nederland
- Noorwegen
- Oostenrijk
- Polen
- Portugal
- Roemenië (volledig lid sinds 1 januari 2025)
- Slovenië
- Slowakije
- Spanje
- Tsjechië
- Zweden
- Zwitserland
Welke EU-landen zijn geen Schengenlanden?
Twee EU-landen horen niet bij het Schengengebied:
- Cyprus
- Ierland
Reis je daarnaartoe vanuit een Schengenland, dan krijg je wel te maken met een paspoortcontrole. Een Schengenvisum is in Cyprus en Ierland niet geldig.
Welke niet-EU-landen zijn Schengenlanden?
Deze vier landen horen niet bij de EU, maar wel bij het Schengengebied:
- IJsland
- Liechtenstein
- Noorwegen
- Zwitserland
Toekomst van de EU
De toekomst van de EU hangt af van veel factoren. De EU heeft te maken met uitdagingen zoals migratie, veiligheid, de gevolgen van de Brexit, economische verschillen tussen lidstaten en eurosceptische bewegingen in sommige landen.
Sommigen willen meer samenwerking, bijvoorbeeld een gezamenlijk asiel- en migratiebeleid, een Europese defensie en een beter afgestemd buitenlands beleid. Anderen willen juist minder Europese samenwerking en meer zeggenschap voor de eigen lidstaat. Hoe de EU er in de toekomst uitziet, hangt af van de balans die de lidstaten daarin vinden.
Toekomst van Schengen
De EU werkt aan ‘slimme grenzen’. Sinds 10 april 2026 is het Entry/Exit System (EES) volledig in gebruik aan alle Schengenbuitengrenzen. Bij de grens worden je vingerafdrukken en een gezichtsfoto vastgelegd. Je krijgt geen stempel meer in je paspoort.
Daarnaast komt er ooit ETIAS, een online reistoestemming voor reizigers die geen visum nodig hebben. ETIAS is nog niet ingevoerd en heeft geen officiële startdatum. De verwachting is op zijn vroegst 2027. Heb je een Schengenvisum, dan heb je geen ETIAS nodig.
Ook Schengen kent uitdagingen, zoals migratie en veiligheid. Sommige landen voeren tijdelijk weer controles uit aan hun binnengrenzen. Hoe Schengen zich ontwikkelt, hangt af van de balans die de landen vinden tussen vrij reizen en veiligheid.
Gerelateerde berichten:
Veelgestelde vragen over Schengen en de EU
De EU is een politieke en economische unie van 27 lidstaten. Schengen is een gebied van 29 landen zonder controles aan de onderlinge grenzen. De twee overlappen grotendeels, maar zijn niet hetzelfde.
Het Schengengebied telt 29 landen. Bulgarije en Roemenië zijn sinds 1 januari 2025 volledig lid.
De Europese Unie heeft 27 lidstaten. Het Verenigd Koninkrijk is geen lid meer.
Cyprus en Ierland zijn lid van de EU, maar horen niet bij het Schengengebied.
IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland zijn geen lid van de EU, maar horen wel bij Schengen.
Nee. Ierland en Cyprus horen niet bij Schengen. Een Schengenvisum is daar niet geldig. Je hebt voor die landen een eigen visum nodig als je nationaliteit dat vereist.
Ja. Zwitserland, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein horen bij Schengen. Met een geldig Schengenvisum mag je daar ook naartoe.
Maximaal 90 dagen binnen elke periode van 180 dagen. Dat geldt voor alle Schengenlanden samen.
Nee. Sinds 10 april 2026 is het Entry/Exit System volledig in gebruik. Je vingerafdrukken en een gezichtsfoto worden vastgelegd in plaats van een stempel.
Ja. Je hebt een medische reisverzekering nodig met een dekking van minimaal 30.000 euro, inclusief repatriëring, geldig in alle Schengenlanden en voor de hele reis.
Bijgewerkt in oktober 2026. Bronnen: Europese Commissie, Rijksoverheid, Koninklijke Marechaussee, NederlandWereldwijd.
