EU: Schengen moet sterker, veiliger en veerkrachtiger

In juni 2021 presenteerde de Europese Commissie een nieuwe strategie om de grootste ruimte voor vrij reizen ter wereld, het Schengengebied, sterker, veiliger en veerkrachtiger te maken. De strategie richtte zich op een beter beheer van de buitengrenzen van de EU, de interne versterking van het Schengengebied, betere paraatheid en bestuur, en uitbreiding naar alle EU-landen.

In het Schengengebied woonden toen meer dan 420 miljoen mensen, verspreid over 26 landen. De afschaffing van de controles aan de binnengrenzen is een vast onderdeel van de Europese manier van leven: volgens de Commissie woonden bijna 1,7 miljoen mensen in een Schengenland en werkten ze in een ander. Elke dag reisden 3,5 miljoen mensen tussen Schengenlanden.

Geschiedenis van het Schengengebied

In 1985 kwamen vijf landen overeen de controles aan hun onderlinge grenzen af te schaffen. In 2021 maakten 26 Europese staten deel uit van het Schengengebied zonder controles aan de binnengrenzen. Toen hoorden Bulgarije, Roemenië, Kroatië, Cyprus en Ierland er nog niet bij. Ook vier niet-EU-landen doen mee: IJsland, Noorwegen, Zwitserland en Liechtenstein.

Inmiddels telt het Schengengebied 29 landen. Kroatië, Bulgarije en Roemenië zijn erbij gekomen. Cyprus en Ierland horen er nog steeds niet bij.

Vrij verkeer belangrijk voor herstel na de coronacrisis

Het vrije verkeer van personen, goederen en diensten vormt de kern van de Europese Unie. In 2021 noemde de Commissie het essentieel voor het herstel van Europa na de coronacrisis. Met de strategie maakte de Commissie de balans op van de uitdagingen van de jaren daarvoor en stippelde zij een route uit waarbij de voordelen van Schengen behouden bleven.

Pijlers van het Schengengebied

Het Schengengebied werkt goed dankzij drie pijlers: een doeltreffend beheer van de buitengrenzen van de EU, maatregelen binnen de landen die het ontbreken van controles aan de binnengrenzen compenseren (vooral politiesamenwerking, veiligheid en migratiebeheer) en slagvaardigheid en goed bestuur. Om het onderlinge vertrouwen te vergroten, stelde de Commissie ook een herziening voor van het Schengenmechanisme voor evaluatie en toezicht.

De doelen van de strategie waren:

• Een doeltreffend beheer van de EU-buitengrenzen, onder meer met het permanente korps van de Europese grens- en kustwacht, informatiesystemen voor grens- en migratiebeheer die met elkaar samenwerken, en een voorstel om visumaanvragen en reisdocumenten te digitaliseren.
• Het Schengengebied intern versterken door nauwere samenwerking tussen de landen bij het voorkomen en bestrijden van veiligheidsrisico’s. Plannen waren onder meer een EU-code voor politiesamenwerking, een verbeterd Prüm-kader voor het uitwisselen van informatie over DNA, vingerafdrukken en voertuigregistratie, en ruimer gebruik van passagiersinformatie, ook voor vluchten binnen Schengen.
• Paraatheid en bestuur verbeteren met een herzien evaluatiemechanisme, jaarlijkse Schengenfora en een herziening van de Schengengrenscode. Het weer invoeren van controles aan de binnengrenzen moest een laatste redmiddel blijven. Voor toekomstige crises kwam er een noodplan met ‘green lanes’ voor vrachtverkeer.
• Het Schengengebied uitbreiden met de EU-lidstaten die er toen nog niet bij hoorden. Dat is sindsdien voor Kroatië, Bulgarije en Roemenië gebeurd.

Bron: Europese Commissie, persbericht Naar een sterker en veerkrachtiger Schengengebied (juni 2021). Aan dit artikel kunnen geen rechten worden ontleend.

Gerelateerde onderwerpen:

• Na toetreding Roemenië en Bulgarije bestaat het Schengengebied uit 29 landen
• Wat is het Schengengebied en wat betekent dat voor EU-burgers?
• EU-entry-exit-system
• EU wil vanaf 1 juli grenzen openen voor landen buiten Europa
• Inreisverbod Schengen per 1 juli geleidelijk opgeheven

Veelgestelde vragen over een sterker Schengengebied

Bijgewerkt in oktober 2026. Bronnen: Europese Commissie (persbericht IP/21/2708, juni 2021), feiten over Schengen, EES en ETIAS volgens Europese Commissie en Rijksoverheid.